Krzemionki - prahistoryczne kopalnie krzemienia pasiastego

Kopalnie krzemionkowskie zostały odkryte 19 lipca 1922 r. przez geologa Jana Samsonowicza. Archeologicznymi pracami powierzchniowymi oraz wykopaliskowymi na tym stanowisku kierowali kolejno: S.Krukowski ( 1923, 1929-33), Z. Szmit (1923,1926), J. Żurowski (1925), M. Drewko (1945, 1948), T. Żurowski (1953-54, 1958-61, 1967), J. Kowalczyk. B. Balcer, Z. Krzak (1969-70), J. Bąbel (1979-84, 2001-2004), S. Sałaciński (1985-87), W. Borkowski (1988-89, 1993-1999) i W. Migal (1990-92, 2000).

W sumie przebadano kilkadziesiąt jednostek eksploatacyjnych, obozowisko w rejonie lejów krasowych oraz liczne pracownie krzemieniarskie. „Krzemionki ” są dziś i będą również w przyszłości badane przez kolejne pokolenia archeologów.

Wyniki prac naukowych prowadzonych od 1979 r. prezentowano na licznych międzynarodowych konferencjach w Niemczech, na Węgrzech, we Francji, Hiszpanii a także w Ostrowcu Świętokrzyskim (VII International Flint Conference; 1995 r.).

Wyjątkowość pola eksploatacyjnego Krzemionki bierze się zarówno z wielkości tego obiektu, dobrze zachowanego krajobrazu nakopalnianego na dużej przestrzeni (hałdy i leje poszybowe) oraz dobrze zachowanej architektury podziemi sprzed 5 - 4 tys. lat, zwłaszcza zaś doskonale zachowanych i nie znanych z innych miejsc eksploatacji krzemienia na świecie kopalń komorowych z precyzyjnie prowadzoną gospodarką skałą płoną. Zespół kopalń krzemionkowskich jest znakomitym przykładem prahistorycznej myśli technicznej, racjonalizmu przedsięwzięcia oraz pomnikiem wielkiego wysiłku minionych pokoleń. Jest to również miejsce, w którym w odległej o tysiąclecia przeszłości wyładowała się gigantyczna energia ludzka. Można tu prześledzić prawie wszystkie techniki wydobywania krzemieni, od najprostszych dołów po skomplikowane kopalnie.

Tworzenie rezerwatu w Krzemionkach, wsi która powstała tuż przed I wojną światową, rozpoczęto w 1926 r., wykupując część pól z rąk miejscowych włościan. Wykup ten zakończono formalnie w latach 60-tych XX w. Dla dobra zabytku archeologicznego wysiedlono całą wieś, której nazwa w tym okresie znikła ze spisu miejscowości polskich. Krzemionki to dziś nazwa rezerwatu i stanowiska archeologicznego.

27 czerwca 1995 r. Zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa uznano Krzemionki dodatkowo za rezerwat przyrodniczy ( Monitor Polski Nr 33 z dnia 17.VII. 1995 r., poz. 396).

Decyzją Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach z dnia 15 grudnia 1999 r. (znak: L.dz. WO.SOZ Ki-4430/3220/99) zostały wytyczone granice obiektu archeologicznego Krzemionki, Województwo Świętokrzyskie, jednostka ewidencyjna Bodzechów obręb Sudół ark. 3,7 i 78 jednostka ewidencyjna Ćmielów obręb Stoki Stare i Ruda Kościelna ark. 1. Powierzchnia całkowita wyznaczonego obiektu archeologicznego Krzemionki wynosi 347,655 ha i stanowi 1:1 własność Skarbu Państwa. Według wypisu Rejestru Gruntów Starostwa Powiatowego Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami z dnia 8 grudnia 1999 r. (znak:GN.II. 7413/670/99) w zarządzie Muzeum Historyczno – Archeologicznym w Ostrowcu (nr jedn. Rej. 5 grupa rej.1.4) znajduje się powierzchnia 193,44 ha najbardziej wartościowego zabytkowo części obiektu „Krzemionki”. Ponad 16,01 ha w obrębie Stoki Stare i Ruda Kościelna w zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwo Ostrowiec (aktualnie) 138,21 ha (obręby nr 175/1200; 176/1200; 177/1200 i 178/1203) . Razem 347,65 ha. W roku 2001 Starostwo Powiatowe w Ostrowcu wszczęło procedurę komunalizacji terenów będących w zarządzie Muzeum Historyczno – Archeologicznym (scalenie wykupionych działek oraz założenie księgi hipotecznej).

Wyznaczone granice obiektu archeologicznego – zespołu kopalń neolitycznych zastały ustalone cytowaną decyzją Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach. Obiekt archeologiczny wpisuje się w większy terytorialnie obszar rezerwatu przyrodniczego. Rezerwat ten liczy obecnie 347,655 ha powierzchni i znajduje się w obrębie miejscowości Sudół, Stoki i Ruda Kościelna, w powiecie ostrowieckim, w odległości 8 km na północny wschód od Ostrowca Świętokrzyskiego.

Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Wałęsy z dnia 8 września 1994 r. „Krzemionki - kopalnie neolityczne” zostały uznane za „Pomnik Historii”.

Rezerwatem administruje samorządowe Muzeum Historyczno-Archeologiczne w Ostrowcu Św., które posiada tu swoją filię - Oddział Krzemionki. W zarządzie Muzeum Historyczno – Archeologicznego w Ostrowcu znajduje się bezpośrednio powierzchnia 193,44 ha najbardziej wartościowej zabytkowo części rezerwatu Krzemionki. Ponadto 16,01 ha w obrębie Stoki Stare i Ruda Kościelna, natomiast w zarządzie Lasów Państwowych - Nadleśnictwo Ostrowiec 138,21 ha.